Strona główna » O instytucie » Aktualności IWP

AKTUALNOŚCI

Lubomir Tomaszewski (1923-2018)

Tomaszewski.jpg

Z głębokim żalem żegnamy zmarłego w dniu15 listopada br., w wieku 95 lat artystę plastyka, projektanta Lubomira Tomaszewskiego. 
W historii polskiego wzornictwa zapisał się jako wybitny projektant ceramiki - autor słynnych ćmielowskich figurek oraz innowacyjnych na skalę światową serwisów do kawy - Ina i Dorota.

Lubomir Tomaszewski urodził się 9 czerwca 1923 roku w Warszawie. Bezpośrednio po ukończeniu nauki w liceum mechanicznym rozpoczął pracę w biurze konstrukcyjnym zakładów produkujących narzędzia rolnicze i leśnicze. Jak podkreślał, już wtedy projektując m.in. podnośniki hydrauliczne starał się nadawać im kształt estetyczny.
W okresie okupacji Tomaszewski pracował również w fabryce „Lilpopa”, noszącej wówczas nazwę „Fahrzeugbaugeselschaft”. Zatrudniony w odlewni żeliwa i stali zapoznał się praktycznie z całokształtem zagadnień związanych z odlewnictwem.
Jeszcze podczas wojny rozpoczął studia – w 1942 r. w Państwowej Wyższej Szkole Technicznej (nazwa Politechniki Warszawskiej podczas w latach 1942–1945) na wydziale budowlanym (nie było wówczas wydziału architektury) oraz naukę rysunku w szkole zdobniczej u prof. Butrymowicza i prof. Kokoszki oraz rzeźby u prof. Strynkiewicza.
Podczas II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej i uczestnikiem Powstania Warszawskiego. W 1965 roku został odznaczony Krzyżem Walecznych.
Po wojnie kontynuował studia na Politechnice Warszawskiej na wydziale architektury oraz rozpoczął studia na wydziale rzeźby Akademii Sztuk Pięknych. Do 1950 roku studiował na obu kierunkach, jednak na rok przed końcem studiów na Politechnice poważna choroba zmusiła go do rezygnacji ze studiów architektonicznych. Dyplom na ASP otrzymał w 1955 roku.
Jeszcze w trakcie studiów pracował m.in. przy konserwacji zabytków i rzeźb na warszawskiej Starówce. Następnie pracował jako starszy projektant w „Miastoprojekcie Śródmieście” nad tzw. małą urbanistyką i drobnymi formami architektonicznymi.
 

7242.jpg

Henryk Jędrasiak i Lubomir Tomaszewski (po prawej) przy pracy, fot. archiwum IWP 


5 czerwca 1956 roku rozpoczął pracę w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego, jako projektant, następnie pracował na stanowisku pomocniczego pracownika naukowo-badawczego (adiunkta).
W Zakładzie Ceramiki i Szkła od grudnia 1955 roku pracował już Henryk Jędrasiak. Gdy w IWP zatrudniono Lubomira Tomaszewskiego, Hannę Orthwein, a następnie Mieczysława Naruszewicza – powstał zespół projektantów, rzeźbiarzy, którego zadaniem stało się wypracowanie nowej formy kameralnej rzeźby ceramicznej produkowanej fabrycznie.
 

7174.jpg

Wielbłąd, proj. Lubomir Tomaszewski,1957, IWP, fot. archiwum IWP 


Jak wspominał Lubomir Tomaszewski – zadanie udało się do tego stopnia, że figurki trafiły do zbiorów muzealnych w kraju (Wrocław, Zielona Góra) i za granicą (Halle), a sam kierunek w rzeźbie ceramicznej zaczął być naśladowany przez projektantów innych krajów – w ówczesnej Czechosłowacji, NRD, czy USA.

Gdy Lubomir Tomaszewski rozpoczynał pracę w Zakładzie Ceramiki i Szkła ten istniejący od 1950 roku Zakład miał już za sobą najtrudniejszy etap organizacji, wyposażania warsztatów i pracowni projektowej (m.in. piecowni, modelarni, magazynów, formowni, malarni i wzorcowni), szkolenia projektantów i pracowników technicznych, a także podejmowania pierwszych zadań projektowych. Pod koniec lat 50. Zakład Ceramiki był już najlepiej w Polsce wyposażoną doświadczalną pracownią porcelany.
Wypracowany między 1957, a 1960 rokiem przez Lubomira Tomaszewskiego i pozostałą trójkę rzeźbiarzy oryginalny, niepowtarzalny styl rzeźby ceramicznej został dostrzeżony i doceniony w kraju i przyniósł im uznanie na całym świecie.

W ciągu dziewięciu lat opracowano około 130 modeli zaakceptowanych do produkcji wielkoseryjnej. Lubomir Tomaszewski jest autorem blisko 30 wzorów, z których największą popularnością cieszyły się m.in.  "Chart", "Kruk", "Wielbłąd", "Dama z lustrem" i "Arabka", Śpiewaczka", "Pocałunek".

8755.jpg

Pocałunek, proj. Lubomir Tomaszewski, IWP, 1960, fot. archiwum IWP

0121.jpg

Serwis Dorota, Lubomir Tomaszewski, 1961-62, IWP, fot. archiwum IWP 

W 1959 roku Tomaszewski rozpoczął samodzielną pracę badawczą nad nową metodą projektowania serwisów kawowych. W efekcie prac zakończonych w 1962 roku powstało 6 projektów, z których jedynie dwa – „Ina” i „Dorota” doczekały się wdrożenia do produkcji przemysłowej w Zakładach Porcelany Ćmielowie.
„Miała ona na celu pokazanie projektantom przemysłowym logicznej drogi projektowania. Metoda ta zrywa z dotychczasowym zwyczajem projektowania naczyń ceramicznych wyłącznie na intuicję i wprowadza element / moment rozważania i analizy praw fizycznych i matematycznych (jak obliczenie sił działających na rękę, czy wyznaczenia środka ciężkości naczynia)"
Serwisy Dorota i Ina wystawione na wystawie Wzornictwa Przemysłowego w Paryżu w 1963 wzbudziły duże zainteresowanie. Pokazano je m.in. w telewizji francuskiej.
Phillip Rosenthal przyjechał do Polski z propozycją odkupienia tych wzorów dla swojej firmy. Jak podaje Tomaszewski – Ministerstwo Budownictwa uniemożliwiło wówczas spotkanie z projektantem i odrzuciło propozycję Rosenthala z powodu pierwszych zamówień zagranicznych. Fakt ten wpłynął na późniejsze losy artysty.

0183.jpg

Wazony do dekoracji stołu, 1962, Lubomir Tomaszewski, IWP, fot. archiwum IWP 

W 1963 roku Tomaszewski rozpoczął pracę nad nową metodą projektowania wazonów, mającą na celu ukazanie podstawowych praw fizycznych, które należy uwzględnić w kompozycji tego rodzaju naczyń.
W 1965 roku nastąpiło w IWP wiele zmian organizacyjnych. Nazwę Zakładu Ceramiki i Szkła zmieniono na Zakład Projektowania, a zakres działalności rozszerzono na wszystkie możliwe branże przemysłowe (Olejniczak, s. 19). W 1964 r. L. Tomaszewski zaprojektował m.in. umywalkę z syfonem ceramicznym (patent IWP) oraz obudowę telefonu.
Wykształcenie zarówno plastyczne, jak i techniczne, doświadczenie i znajomość wymogów produkcji przemysłowej zdobyte jeszcze podczas wojny w dziedzinie odlewniczej - pozwoliły Tomaszewskiemu swobodnie łączyć zróżnicowane dziedziny produkcji.

Począwszy od 1964 roku z Zakładu odeszli Henryk Jędrasiak, Hanna Orthwein, Mieczysław Naruszewicz. Lubomir Tomaszewski wyemigrował do Stanów Zjednoczonych w 1966 roku.
Lubomir Tomaszewski w 1967 roku otrzymał posadę profesora projektowania i rysunku na Uniwersytecie w Bridgeport, w stanie Connecticut, gdzie pracował do 1993 roku. W Ameryce rozwinął również swoją artystyczną działalność – tworząc unikalne rzeźby powstałe z połączenia elementów naturalnych, jak kamień, czy drewno z elementami rzeźbiarskimi. Stworzył również oryginalną technikę malarską, polegającą na „malowaniu” obrazów ogniem na papierze.
W 1998 roku założył międzynarodową grupę artystyczną „Emocjonaliści”.

Z mieszkającym w USA artystą nawiązał współpracę obecny właściciel Fabryki Porcelany AS Ćmielów – Adam Spała. Po niemal 40 letniej przerwie w produkcji porcelanowej rzeźby kameralnej, po 2005 roku powstało 40 nowych porcelanowych projektów, stworzonych przez Lubomira Tomaszewskiego, w tym kolekcja „kobiet w ruchu”. Najbardziej rozpoznawalne figurki to: Baletnica, Sento, Dafne czy Amare. Wszystkie współczesne wzory nawiązują swą formą do stylu porcelanowej rzeźby kameralnej lat 60. XX wieku. Od 2013 roku związany był z Fundacją Art & Design Lubomir Tomaszewski, która zajmowała się sprowadzaniem do Polski unikatowych obrazów „ogniem malowanych” i rzeźb tworzonych w „duecie z naturą” oraz prezentacją tych prac na wystawach w kraju i za granicą (m.in. w Genewie, Paryżu, Brukseli). Największą kolekcję jego prac można zobaczyć w Galerii van Rij w Ćmielowie.

Na swoim koncie miał ponad 150 wystaw indywidualnych i zbiorowych na całym świecie. W latach swej pracy w IWP brał udział w międzynarodowych wystawach ceramiki m.in. w Nowym Jorku (1959), Berlinie (1961), Wiedniu (1962), Moskwie (1962), Pradze (1962) i Sofii (1963), w Międzynarodowej Wystawie Wzornictwa Przemysłowego w Paryżu (1963), Międzynarodowych Targach w Poznaniu (1957 – 64) oraz wielokrotnie w ogólnopolskich i okręgowych wystawach rzeźby.
Projekty ceramiczne Tomaszewskiego z lat 50.-60.-tych, a także rzeźby i obrazy powstałe w USA, zdobyły uznanie krytyków - stały się z czasem ozdobą wielu kolekcji muzealnych i prywatnych na całym świecie. Jego rzeźby porcelanowe już w latach 60. zakupiły muzea krajowe w Gliwicach, Wrocławiu i Zielonej Górze oraz muzeum w Halle (dawne NRD). Obecnie znajdują się
w najważniejszych muzeach w kraju oraz kolekcjach sztuki w USA, Ameryce Południowej, Europie i Japonii, w tym w zbiorach największego muzeum wzornictwa na świecie – Victoria & Albert Museum w Londynie.

lt_1.jpg

stała ekspozycja „figurek ćmielowskich”, w tym proj. Lubomira Tomaszewskiego, do obejrzenia w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego od 2013 r. ; fot. arch. IWP

Ostatnio mogliśmy je podziwiać m.in. na wystawach: „Wiecznie Młode-Polski Vintage” (2007 ; IWP, Warszawa) ; „Chcemy być nowocześni” (2011; Muzeum Narodowe w Warszawie); „Lubomir Tomaszewski — sztuka, natura, człowiek, artysta” (2013; Instytut Designu, Kielce); „Emotions by Lubomir Tomaszewski” (2014 ; Pałac Narodów ONZ, Genewa) a od 2017 roku stanowią element stałej galerii wzornictwa w Muzeum Narodowym w Warszawie. Również Instytut Wzornictwa Przemysłowego zorganizował w 2013 roku w swojej siedzibie stałą ekspozycję „figurek ćmielowskich”, zaprojektowanych w IWP. Czołowe miejsce zajmują w niej figurki i serwis Lubomira Tomaszewskiego.

Choć 10 letnia praca w Zakładzie Ceramiki i Szkła IWP może wydawać się zaledwie fragmentem w kilkudziesięcioletnim dorobku Lubomira Tomaszewskiego, to zapewnił mu ważne miejsce w historii wzornictwa w Polsce. Dziś trudno sobie wyobrazić wystawę polskiego wzornictwa lat 50. i 60.,czy prezentację ikon polskiego designu bez projektów Lubomira Tomaszewskiego, a zwłaszcza jego serwisów.

W latach swojej działalności w kraju był laureatem licznych nagród i wyróżnień m.in.:
I nagroda w konkursie na rzeźbę do fontann na pl. Defilad w Warszawie 1955 (projekt nie doczekał się realizacji)
III nagroda w konkursie na Pomnik Wyzwolenia w Krakowie (1956)
Wyróżnienie w konkursie na Pomnik Bohaterów Warszawy (1959)
Wyróżnienie w konkursie na rzeźbę sportową Wojska Polskiego (1958)
Kilka nagród za rzeźbę ceramiczną dla przemysłu (1954 – 1964)
Złoty medal dla serwisu „Dorota” na wystawie Dobrego Wzoru w Poznaniu (1964)
Wyróżnienie za serwis „Ina” na Wystawie Dobrego Wzoru w Poznaniu (1964)

Lubomir Tomaszewski za działalność artystyczną oraz zasługi na rzecz polskiego wzornictwa wyróżniony został: Złotym Krzyżem Zasługi (1964), Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi RP (2013), przyznanym przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2014) a także przyznaną na wniosek Instytutu Wzornictwa Przemysłowego Odznaką Honorową „Za Zasługi dla Wynalazczości” – wręczoną Artyście podczas jego pobytu w Polsce na otwarciu autorskiej wystawy w Instytucie Designu w Kielcach.


Wykaz publikacji:

„Rozwijamy rzeźbę ceramiczną”, Biuletyn IWP nr 1/1957, dodatek do miesięcznika Szkło i Ceramika, współpraca z Henrykiem Jędrasiakiem
„Metoda projektowania serwisów”, cz. I Wiadomości IWP nr 8/1963
„Projektowanie imbryków”, cz. II, Wiadomości IWP, nr 9/10/ 1963
„Projektowanie serwisów” cz. III, Wiadomości IWP, nr 1/1964

Wykaz projektów:

lata 50-te
1952-1953 – rzeźba kameralna „Siedząca”
1952-1953 – rzeźba kameralna „Głowa”
1956 – serwisy do kawy, porcelana szkliwiona biało, producent: Zakład Ceramiki IWP
1957 – figurka „Czesząca się”, producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1957 – figurka „Wielbłąd”, producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1957 – figurka "Kogut", producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1957 – figurka „Pasterka”, producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1957 – figurka „Kruk”, producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1957 – figurka „Kokoszka”, producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1957 – figurka „Pocałunek”, producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1958 – figurka "Meksykanka", producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1958 – figurka "Kiwi", producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1958 – figurka „Kobieta/dama z lustrem”, producent: Zakład Porcelitu Tułowice
1958 – figurka "Pelikan", producent: Zakład Ceramiki IWP
1958 – figurka "Ptaszek wiszący", producent: Zakład Ceramiki IWP
1958 – Figurka "Łania (Sarna)"
1958 – figurka "Bawół afrykański", producent: Zakład Ceramiki IWP
1958 – figurka "Chart", producent: Zakład Ceramiki IWP
1958 – wazon przyścienny "Sakiewka"
1959 – figurka "Arabka", producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1959 – figurka "Śpiewająca", producent: Zakład Ceramiki IWP
1959 – figurka "Mamut", producent: Zakład Ceramiki IWP
1959 – figurka "Dziewczyna z lalką", producent: Zakład Ceramiki IWP
1959 – figurka "Lis", producent: Zakład Ceramiki IWP
1959 – figurka "Atleta", producent: Zakład Ceramiki IWP
1959 – rzeźba "Kobieta"

lata 60-te
około 1960 – komplet do dekoracji stołu z porcelany szkliwionej, producent: Zakład Ceramiki IWP
1960 – figurka "Jak", producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1960 – figurka "Siłacz", producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1960 – figurka "Sęp", producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1960 – figurka „pocałunek”, producent: Zakład Ceramiki IWP
1960 – rzeźba „spotkanie”
1960-1962 – projekt przemysłowego serwisu do kawy „Przepiórka”
1960-1962 – wazony do dekoracji stołu
1960-1962 – wazon wiszący
1961 – serwis nr 1: imbryk cukiernica, mlecznik, filiżanka i spodek
1961 – serwis nr 2: imbryk, cukiernica, mlecznik, filiżanka i spodek
1961 – serwis do czarnej kawy nr 3 „Dorota”: imbryk, cukiernica, mlecznik, filiżanka, producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1961 – serwis do białej kawy nr 5: imbryk, cukiernica, mlecznik, filiżanka
1961 – serwis do białej kawy nr 6: imbryk: cukiernica, mlecznik, filiżanka
1961-1963 – serwis do czarnej kawy nr 4 „Ina”: imbryk, cukiernica, mlecznik, filiżanka (wdrożony w 1964), producent: Zakład Porcelany Ćmielów
1963 – wazon podpierający (cztery rodzaje)
1964 – umywalka z syfonem ceramicznym (patent IWP)
1965-1966 – narzędzia do ręcznej obróbki ryb w przetwórniach rybnych
1965-1966 – uchwyty do ręcznych pił stolarskich do grzbietnicy
 

Wystawy/nagrody
indywidualne

1964 – Kordegarda, Warszawa
1964 – Złoty Krzyż Zasługi
1978-1984 – Margot Gallery, Nowy Jork (cykliczna)
1984 – nagroda pisma "Perspective Magazine" za osiągnięcia w dziedzinie rzeźby
1989-1999 – Museum NECCA, CT (USA)
1991 – nagroda "Best in Show O.A.F., Bruce Museum, Geenwich, CT (USA)
2002 – PAN, Warszawa
2005 – I nagroda "Spectrum" przyznana przez New Canaan Society for the Arts (USA)
2006 – nagroda "Peoples Choice", National Sculptrure Society (USA)
2013 - Kielce, Instytut Designu "Sztuka, natura, człowiek, artysta - Lubomir Tomaszewski
2014 - Geneva, Szwajcaria, United Nations Office at Geneva, Palais des Nations “Emotions by Lubomir Tomaszewski” Galeria van Rij, Ćmielów "Moja sztuka to moja spowiedź do ludzi"

Wystawy zbiorowe
1958 – Wystawa Projektantów Zakładu Ceramiki IWP,
1959 – Wystawa Ceramiki, Hollywood, Los Angeles
1960 – Wystawa „Rzeźba polska 1945-1960”, Zachęta, Warszawa
1961 – Wystawa Ceramiki, Berlin
1962 – Wystawa Ceramiki, Wiedeń, Moskwa, Praga
1962-1963 – Polskie Szkło i Ceramika, Berlin, Praga, Budapeszt, Sofia
1963 – I Międzynarodowa Wystawa Form Przemysłowych, Luwr, Paryż (złoty medal za serwis „Dorota”)
1964 – Wystawa Dobrego Wzoru w Poznaniu, (wyróżnienie)
1969 – Wzornictwo w Przemyśle Szklarskim i Ceramicznym, IWP, Warszawa
2004 – Muzeum Powstania Warszawskiego, Warszawa
2008 – "Bruk-Natura-Emocje" - wystawa międzynarodowej grupy artystycznej "Emocjonaliści", Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce
2011 – "Chcemy być nowocześni". Polski design 1955-1968, Muzeum Narodowe, Warszawa
konkurs
1955 – konkurs na pomniki w otoczeniu PKiN (I nagroda)
1956 – konkurs na Pomnik Wyzwolenia w Krakowie (III nagroda, zespołowa)
1958 – konkurs WP na rzeźbę sportową (wyróżnienie)
1959 – konkurs na Pomnik Bohaterów Warszawy (wyróżnienie w II etapie, zespołowo)
1964 – konkurs „dobre-ładne-poszukiwane” TKP (Złoty Medal KTP za serwis „Dorota”)
 

Zobacz także:
Lubomir Tomaszewski
http://www.slownikprojektantow.pl/projektant/31
http://biblioteka.zsz.com.pl/
 

MASZ PYTANIE?

Informacji udzieli Ci:

Sekretariat
iwp@iwp.com.pl
tel. (22) 860 00 66,
fax. (22) 831 64 78